Kahve Bitkisi

 

Familya (Family): Rubiacea (Kökboyasıgiller)
Genel olarak Kahve yada Kökboyasıgil (Madder) olarak bilinen bu familyanın dünya çapında yaklaşık 450 tür ve 6500 farklı alt türü bulunmaktadır. Tomurcuğun iki tarafında yer alan basit yapraklı bu bitkinin çiçekleri genellikle hem erkek hem de dişi organlarına sahiptir.

Cins (Genus): Coffea
Bu cins yaklaşık 100 civarında alt türe sahiptir. Ancak bunların sadece birkaçı ticari olarak kullanılmaktadır. Örn; Coffea arabica, Coffea canephora, Coffea liberica vb.

Tür (Species): Coffea arabica, Coffea canephora (robusta)
Özellikli kahve sektörünün yaklaşık %70’ini Coffea arabica türü oluşturmaktadır. Diğer 
ticari türler arasında sayılabilecek canephora (robusta)ve liberica özellikli kahve kategorisine girmemektedir. Ayrıca Coffea arabica diğer türlere göre daha düşük oranda kafein ihtiva ettiği ve daha aromatik olduğu için tercih edilmektedir.

Varyete, Kultivar ve Hibrit nedir?
Kahve endüstrisi kahve bitkisinin alt türlerinin ayrı ayrı botanik isimleri olmasına rağmen genel isimlerini kullanmayı tercih etmektedir. Aşağıda kısaca alt türleri anlatmaya çalışacağız.

Varyete (variety) Varyete, en az bir morfolojik özellik bakımından türden ayrılan, türün yayılış alanı içerisinde küçük veya büyük gruplar halinde bulunun topluluktur. Varyete türün özellikleri taşır ancak alttürler arasında küçük farklılıklar bulunmaktadır.
Kültivar (cultivar) Doğa da veya fidanlıklarda mutasyon sonucunda ortaya çıkmış olan mutantlardır. (cv.) şeklinde gösterilmektedir.
Hibrit (hybrid) Hibrit yani melez tohum, istenilen özellikleri uygun, özel olarak seçilmiş ana ve babanın melezlenmesiyle elde edilen bir tohumdur. Elde edilen yavru, yani yeni birey, ana ve babadan üstün, standart bir üründür. Tüm bu botanik tanımlamara rağmen kahve sektöründe alt türleri tanımlarken Varyete (variety) tanımlamasının kullanımı tercih edilmektedir.

Örn;   cins       tür         varyete
             Coffea  arabica  ‘Typica’

Kahve Bitkisi ve Meyvesi
Kahve bitkisi tür ve alt türlerine bağlı olarak çalılık şeklinde yada boyu 8 metreye 
bitkileri kısaltma yoluna gidildiği görülmektedir. Coffea Arabica türü robustaya nazaran daha kısa boylu ağaçlardır. Kahve bitkisinin yaprakları ise dalın iki yanından sağa ve sola doğru eşit şekilde uzamaktadır. Kahve bitkisi genellikle kahve kirazı olarak adlandırılan 2 sert çekirdekli bir meyve verir. Çekirdekli meyve sıfında yer alan bu meyvenin çekirdekleri tohum olarak kullanılmaktadır ve meyveyi iki parmağınız ile sıktığınızda büyük bir kısmının kaygan 2 çekirdekten oluştuğunu etli kısmının çok az olduğunu fark edeceksiniz.


Meyve Özü, Parşömen ve Zar?
Kahve meyvesinin dış kabuğu bilimsel olarak exocarp ya da theepicarp olarak adlandırılır. Bu kabuğun hemen altında “Meyve Özü” yani etli kısmı yer alır (İngilizce: Pulp / mesocarp). Meyve özünün altında ise “Parşömen” denen ve çekirdekleri saran bir tabaka bulunur (İngilizce: parchement / endocarp). En altta yer alan 2 çekirdeğin her birinin dışında ise “Zar” bulunmaktadır (İngilizce: silverskin / integument).